دعا و مناجات

مهمترین کتب تفسیر قرآن کریم(1) - 27/4/1386

نمونه كتابهايي از تفسير مأثور(نقلی)شيعه:

1.نام كتاب: تفسير فرات كوفي

نويسنده: فرات بن ابراهيم كوفي

نوشته شده در قرن: سوم و چهارم هجري قمري

نوشته شده به زبان: عربي

2.نام كتاب: تفسير عياشي

نويسنده: ابونصر محمّد بن مسعود عياشي سلمي سمرقندي

نوشته شده در قرن: سوم هجري قمري

نوشته شده به زبان: عربي

3.نام كتاب: تفسير قمي

نويسنده: علي بن ابراهيم قمي

نوشته شده در قرن: سوم هجري قمري

نوشته شده به زبان: عربي

4.نام كتب: منهج الصادقين في الزام المخالفين؛ زبدة التفاسير؛ خلاصة المنهج

نويسنده: ملّا فتح الله كاشاني

نوشته شده در قرن: نهم هجري قمري

نوشته شده به زبان: فارسي

5.نام كتاب: الصافي في تفسير القرآن

نويسنده: ملّا محسن محمّد بن مرتضي ملقّب به فيض كاشاني

نوشته شده در قرن: دهم هجري قمري

نوشته شده به زبان: عربي

6.نام كتاب: البرهان في تفسير القرآن

نويسنده: سيّد هاشم بن سليمان حسيني بحراني

نوشته شده در قرن: يازدهم هجري قمري

نوشته شده به زبان: عربي

7.نام كتاب: نور الثقلين

نويسنده: عبد علي بن جمعه عروسي حويزي

نوشته شده در قرن: يازدهم هجري قمري

نوشته شده به زبان: عربي

8.نام كتاب: المعين

نويسنده: مولي نور الدين محمّد بن مرتضي كاشاني

نوشته شده در قرن: يازدهم هجري قمري

نوشته شده به زبان: عربي

9.نام كتاب: كنز الدقائق و بحر الغرائب

نويسنده: ميرزا محمّد مشهدي

نوشته شده در قرن: يازدهم هجري قمري

نوشته شده به زبان: عربي

10.نام كتب: الجوهر الثمين في تفسير الكتاب المبين؛ تفسير كبير معروف به صفوة التفاسير؛ تفسير صغير معروف به تفسير الوجين

نويسنده: سيّد عبدالله شبّر كاظمي نجفي

نوشته شده در قرن: دوازدهم هجري قمري

نوشته شده به زبان: عربي

11.نام كتب: بحر العرفان و معدن الايمان؛ كنز العرفان في تفسير القرآن؛ معدن الانوار.

نويسنده: شيخ محمّد صالح برغاني

نوشته شده در قرن: دوازدهم هجري قمري

نوشته شده به زبان: عربي

12.نام كتاب: مقتنيات الدرر و ملتقطات الثمر

نويسنده: سيّد علي حائري طهراني

نوشته شده در قرن: سيزدهم هجري قمري

نوشته شده به زبان: عربي

13.نام كتاب: نفحات الرحمن في تفسير القرآن و تبيين الفرقان

نويسنده: محمّد بن عبدالرحيم نهاوندي

نوشته شده در قرن: سيزدهم هجري قمري

نوشته شده به زبان: عربي - فارسي

14.نام كتاب: التبيين في شرح آيات المواعظ و البراهين

نويسنده: شيخ ميرزا ابوتراب شهيدي

نوشته شده در قرن: سيزدهم هجري قمري

نوشته شده به زبان: فارسي

15.نام كتاب: تفسير اثناعشري

نويسنده: حسين بن احمد حسيني شاه عبدالعظيمي

نوشته شده در قرن: سيزدهم هجري قمري

نوشته شده به زبان: فارسي

16.نام كتاب: الجديد في تفسير القرآن المجيد

نويسنده: شيخ محمّد حبيب الله سبزواري

نوشته شده در قرن: چهاردهم هجري قمري

نوشته شده به زبان: عربي

17.نام كتاب: اطيب البيان في تفسير القرآن

نويسنده: سيّد عبدالحسين طيّب

نوشته شده در قرن: چهاردهم هجري قمري

نوشته شده به زبان: فارسي

18.نام كتاب: احسن الحديث

نويسنده: سيّد علي اكبر قرشي

نوشته شده در قرن: چهاردهم هجري قمري

نوشته شده به زبان: فارسي

19.نام كتاب: تفسير جامع

نويسنده: سيّد ابراهيم بروجردي

نوشته شده در قرن: چهاردهم هجري قمري

نوشته شده به زبان: عربي

نمونه كتابهايي از تفسير مأثور(نقلی)اهل تسنن:

1.نام كتاب: تفسير القرآن

نويسنده: عبدالرزاق بن همام صنعاني

نوشته شده در قرن: دوم هجري قمري

نوشته شده به زبان: عربي

2.نام كتاب: تفسير كتاب الله العزيز

نويسنده: هود بن محكم هوّاري

نوشته شده در قرن: دوم هجري قمري

نوشته شده به زبان: عربي

3.نام كتاب: تفسير النسائي

نويسنده: ابو عبدالرحمن احمد بن شعيب بن علي النسائي

نوشته شده در قرن: سوم هجري قمري

نوشته شده به زبان: عربي

4.نام كتاب: جامع البيان في تفسير القرآن

نويسنده: ابوجعفر محمّد بن جرير بن يزيد طبري

نوشته شده در قرن: سوم هجري قمري

نوشته شده به زبان: عربي

5.نام كتاب: تفسير القرآن العظيم

نويسنده: ابو محمّد عبدالرحمن بن ابي حاتم رازي

نوشته شده در قرن: سوم هجري قمري

نوشته شده به زبان: عربي

6.نام كتاب: بحر العلوم

نويسنده: ابوليث نصر بن محمّد سمرقندي بلخي

نوشته شده در قرن: سوم هجري قمري

نوشته شده به زبان: عربي

7.نام كتاب: الكشف و البيان عن تفسير القرآن

نويسنده: احمد بن ابراهيم ثعلبي نيشابوري

نوشته شده در قرن: چهارم هجري قمري

نوشته شده به زبان: عربي

8.نام كتاب: معالم التنزيل في تفسير القرآن

نويسنده: حسين بن مسعود بغوي

نوشته شده در قرن: پنجم هجري قمري

نوشته شده به زبان: عربي

9.نام كتاب: المحرر الوجيز في تفسير الكتاب العزيز

نويسنده: ابومحمّد بن عبدالحق ابن عطيه

نوشته شده در قرن: پنجم هجري قمري

نوشته شده به زبان: عربي

10.نام كتاب: التسهيل لعلوم التنزيل

نويسنده: محمّد بن احمد بن محمّد بن جزي كلبي

نوشته شده در قرن: هفتم هجري قمري

نوشته شده به زبان: عربي

11.نام كتاب: لباب التأويل في معاني التنزيل

نويسنده: علي بن محمّد شيخي بغدادي خازن

نوشته شده در قرن: هفتم هجري قمري

نوشته شده به زبان: عربي

12.نام كتاب: تفسير القرآن العظيم

نويسنده: عماد الدين ابوالفداء اسمائيل بن كثير قرشي دمشقي

نوشته شده در قرن: هفتم هجري قمري

نوشته شده به زبان: عربي

13.نام كتاب: جواهر الحسان في تفسير القرآن

نويسنده: ابو زيد عبدالرحمن بن محمّد ثعالبي

نوشته شده در قرن: هشتم هجري قمري

نوشته شده به زبان: عربي

14.نام كتاب: الدرّ المنثور في التفسير بالمأثور

نويسنده: جلال الدين ابوالفضل عبدالرحمن بن ابي بكر سيّد حلي

نوشته شده در قرن: نهم هجري قمري

نوشته شده به زبان: عربي

15.نام كتاب: فتح البيان في مقاصد القرآن

نويسنده: ابوالطيب سيّد محمّد بن حسن قنوحي

نوشته شده در قرن: سيزدهم هجري قمري

نوشته شده به زبان: عربي

نمونه كتابهايي از تفسير اجتهادي؛

الف- شاخه ي تفسيرهاي ادبي شيعه

1.نام كتاب: التحصيل في مختصر التفصيل

نويسنده: ابو العباس احمد تميمي اندلسي

نوشته شده در قرن: چهارم هجري قمري

نوشته شده به زبان: عربي

2.نام كتب: تفسير جوامع الجامع؛ تفسير مجمع البيان؛ الكافي الثاقي.

نويسنده: دين الاسلام ابوعلي فضل بن حسن طبرسي

نوشته شده در قرن: پنجم هجري قمري

نوشته شده به زبان: عربي

ب- شاخه ي تفسيرهاي ادبي اهل تسنن

1.نام كتاب: البحر المحيط

نويسنده: اثير الدين ابوحيان محمّد بن يوسف بن حيان اندلسي غرناملي

نوشته شده در قرن: هفتم هجري قمري

نوشته شده به زبان: عربي

2.نام كتاب: عناية القاضي و كفاية الراضي علي تفسير البيضاوي(حاشية خفاجي)

نويسنده: احمد بن محمّد بن عمر شهاب الدين خفاجي مصري

نوشته شده در قرن: دهم هجري قمري

نوشته شده به زبان: عربي

3.نام كتاب: تفسير القرآن و اعرابه و بيانه

نويسنده: شيخ محمّد علي حله دره

نوشته شده در قرن: چهاردهم هجري قمري

نوشته شده به زبان: عربي

نمونه كتابهايي از تفسير اجتهادي؛شاخه ي تفسيرهاي بلاغي اهل تسنن

1.نام كتب: الكشاف عن حقائق غوامض التزيل؛ عيدن الاقاويل في وجوه التأويل

نويسنده: جار الله محمود بن عمر زمخشري

نوشته شده در قرن: پنجم هجري قمري

نوشته شده به زبان: عربي

2.نام كتاب: نظم الدرر في تناسب الايات و السور(تفسير بقاعي)

نويسنده: برهان الدين ابوالحسن ابراهيم بن عمر بقاعي

نوشته شده در قرن: هشتم هجري قمري

نوشته شده به زبان: عربي

3.نام كتاب: ارشاد العقل السليم الي مزايا القرآن الكريم

نويسنده: ابوالسعود محمّد بن محمّد بن مصطفي عمادي

نوشته شده در قرن: نهم هجري قمري

نوشته شده به زبان: عربي

نمونه كتابهايي از تفسير اجتهادي؛

الف- شاخه ي تفسيرهاي لغوي شيعه

1.نام كتاب: تفسير غريب القرآن الكريم

نويسنده: فخر الدين طريحي

نوشته شده در قرن: دهم هجري قمري

نوشته شده به زبان: عربي

2.نام كتاب: تفسير شبّر

نويسنده: سيّد عبدالله شبّر كاظمي نجفي

نوشته شده در قرن: دوازدهم هجري قمري

نوشته شده به زبان: عربي

3.نام كتاب: معدن الانوار و مشكاة ‌الاسرار

نويسنده: شيخ محمّد صالح برغاني حائري

نوشته شده در قرن: دوازدهم هجري قمري

نوشته شده به زبان: عربي

نمونه كتابهايي از تفسير اجتهادي؛

ب- شاخه ي تفسيرهاي لغوي اهل تسنن

1.نام كتاب: تفسير معاني القرآن

نويسنده: ابوزكريا يحيي بن زياد ديلمي(معروف به قراء)

نوشته شده در قرن: دوم هجري قمري

نوشته شده به زبان: عربي

2.نام كتاب: معاني القرآن

نويسنده: علي بن حمزه كسائي

نوشته شده در قرن: يكم هجري قمري

نوشته شده به زبان: عربي

3.نام كتاب: معاني القرآن

نويسنده: ابواسحاق زجاج

نوشته شده در قرن: سوم هجري قمري

نوشته شده به زبان: عربي

4.نام كتاب: معاني القرآن

نويسنده: ابوجعفر غاس

نوشته شده در قرن: سوم هجري قمري

نوشته شده به زبان: عربي

5.نام كتاب: تفسير غريب القرآن

نويسنده: ابو محمّد عبدالله بن مسلم بن قتيبه دينوري

نوشته شده در قرن: دوم هجري قمري

نوشته شده به زبان: عربي

6.نام كتاب: تفسير مفردات الفاظ قرآن

نويسنده: ابوالقاسم حسين بن محمّد بن مفضل(معروف به راغب اصفهاني)

نوشته شده در قرن: پنجم هجري قمري

نوشته شده به زبان: عربي

7.نام كتاب: تفسير وجوه قرآن

نويسنده: ابوالفضل جيش بن ابراهيم تفليسي

نوشته شده در قرن: شش هجري قمري

نوشته شده به زبان: فارسي

8.نام كتاب: تفسير الوجوه و النظائر في القرآن

نويسنده: ابوعبدالله حسين بن محمّد دامغاني

نوشته شده در قرن: هشتم هجري قمري

نوشته شده به زبان: عربي

9.نام كتاب: تفسير مبهمات القرآن

نويسنده: ابو عبدالله محمّد بن علي بلشي

نوشته شده در قرن: هفتم هجري قمري

نوشته شده به زبان: عربي

10.نام كتاب: تفسير غريب القرآن

نويسنده: سراج الدين ابو حفض عمر بن ابي الحسن

نوشته شده در قرن: هشتم هجري قمري

نوشته شده به زبان: عربي

11.نام كتاب: تفسير جلالين

نويسندگان: جلال الدين محلي؛ جلال الدين سيوطي

نوشته شده در قرن: هشتم و نهم هجري قمري

نوشته شده به زبان: عربي

نمونه كتابهايي از تفسير اجتهادي؛

الف- شاخه ي تفسيرهاي فقهي شيعه

1.نام كتاب: تفسير احكام القرآن

نويسنده: قطب الدين ابي الحسين سعيد بن هبة الله راوندي

نوشته شده در قرن: پنجم هجري قمري

نوشته شده به زبان: عربي

2.نام كتب: كنز العرفان في فقه القرآن؛ آيات الاحكام

نويسنده: جمال الدين مقداد بن عبدالله سيوري(معروف به فاضل مقداد)

نوشته شده در قرن: هشتم هجري قمري

نوشته شده به زبان: عربي

3.نام كتاب: تفسير شاهي

نويسنده: سيّد امير ابوالفتح حسيني جرجاني شيعي

نوشته شده در قرن: نهم هجري قمري

نوشته شده به زبان: فارسي

4.نام كتاب: زبدة البيان في احكام القرآن

نويسنده: احمد بن محمّد اردبيلي (معروف به مقدس اردبيلي)

نوشته شده در قرن: نهم هجري قمري

نوشته شده به زبان: عربي

5.نام كتاب: منتهي المرام في شرح آيات الاحكام

نويسنده: محمّد بن حسين بن امام قاسم بن محمّد

نوشته شده در قرن: دهم هجري قمري

نوشته شده به زبان: عربي

6.نام كتاب: مالك لافهام الي آيات الاحكام

نويسنده: جواد كاظمي

نوشته شده در قرن: يازدهم هجري قمري

نوشته شده به زبان: عربي

7.نام كتاب: تحصيل الاطمينان في مطالب زبدة البيان

نويسنده: مير سيّد محمّد ابراهيم حسيني قزويني

نوشته شده در قرن: يازدهم هجري قمري

نوشته شده به زبان: عربي

8.نام كتاب: تفسير آيات الاحكام

نويسنده: سيد محمّد حسين طباطبائي يزدي

نوشته شده در قرن: سيزدهم هجري قمري

نوشته شده به زبان: عربي

ادامه دارد..

چهارشنبه 27 تیر1386 ساعت 12:48 بعد از ظهر مطلبی درباره توسط یاسین احمدی لینک ثابت

تفسیر قرآن کریم؛ قسمت سوم - 21/4/1386

همانگونه كه در قسمت قبل اشاره شد، اقسام روشهاي تفسير قرآن كريم به دو شيوه مي باشد.

یک- روش تفسير مأثور يا نقلي

دو- روش تفسير كامل يا اجتهادي

روش تفسير اجتهادي را از اين جهت كامل مي گويند زيرا از جمع بندي برخي از زيرشاخه هاي اين تفسير ، روشهاي ديگري از تفسير قرآن كريم ديده مي شود كه زير مجموعه ي تفسير اجتهادي هستند و خود شامل دو قسم مي باشد:

الف- تفسير ترتيبي

ب- تفسير موضوعي

عمده تفاسيري كه از آغاز تاكنون نگاشته شده از نوع تفسير ترتيبي و به عبارتي از نوع مطالعات دروني و ترتيبي قرآن است كه براساس چينش كنوني سُوَر و آيات ، و گاه به صورت محدود و بر اساس چينش نزول انجام يافته است. با اين حال همگان اذعان دارند كه به رغم مزايايي، اين روش (تفسير ترتيبي) براي ترسيم نظرگاه‌هاي نهايي قرآن كريم فاقد كارآيي است و تنها شيو‌ه‌اي كه مي‌تواند اين نياز را تأمين كند، تفسير موضوعي است.

پژوهش‌هاي دروني قرآن كريم را كه با صرف نظر از چينش سُوَر و آيات ، و براساس يك موضوع خاصّ قرآني انجام مي‏گيرد، اصطلاحاً تفسير موضوعي يا معارف پژوهي قرآن كريم مي گويند.

به عبارت ساده تر تفسير موضوعي يعني :

"دسته‌بندي آياتِ هر سوره به صورت مجزّا و بر اساس موضوعات خاص و مشخص؛ سپس جمع‌بندي كليه آيات سوره هاي قرآن كريم كه مرتبط با همان موضوع مي باشند".

اين روش گرچه (به صورت محدود) سابقه ي طولاني دارد، اما با رويكرد جامع و فراگير و عطف توجه به گستره ي موضوعات قرآن كريم شيو‌ه‌اي نو و جوان است؛ چنانكه بازپژوهي مباني، شيوه و مراحل آن نيز در گام‌هاي نخستين قرار دارد.

تعريف تفسير موضوعي از ديدگاه علماء

سيّد محمّد باقر حكيم پس از تقسيم تفسير به انواع ترتيبي و موضوعي ، در تعريف تفسير موضوعي چنين آورده است:

"در اين تفسير ، مفسّر مي‌كوشد يكي از موضوعات قرآني اعم از عقايد، اجتماعيات، همچون توحيد يا نبوّت يا سنن تاريخي در قرآن را از منظر قرآن مورد بررسي قرار دهد و هدف آن است كه ديدگاه و نظرگاه قرآن كريم درباره موضوع و در مرحله بعد نگاه اسلام به آن موضوع را مشخص سازد".

مكارم شيرازي پس از تقسيم شيوه‌هاي تفسير به تفسير مفردات قرآن، تفسير ترتيبي، تفسير موضوعي، تفسير ارتباطي و تفسير كلي (جهان بيني قرآن) درباره تفسير موضوعي چنين آورده است:

"آيات مختلفي كه درباره يك موضوع سراسر قرآن مجيد در حوادث و فرصت‌هاي مختلف آمده است جمع‌آوري و جمع‌بندي مي‌گردد، و از مجموع آن نظر قرآن درباره آن موضوع و ابعاد آن روشن مي‌شود. مثلاً آيات مربوط به دلائل خداشناسي از قبيل فطرت، برهان نظم، برهان وجوب و امكان و ساير براهين در كنار هم چيده شوند و از آنجا كه "القرآن يفسر بعضه بعضا" ابعاد اين موضوع روشن مي‌گردد".

جوادي آملي پس از تأكيد بر ترتيب تفسير موضوعي بر تفسير ترتيبي ، تفسير موضوعي را اينچنين تعريف كرده است:

"مفسّر آياتي از قرآن را كه حاوي يك موضوع است بعد از جمع‌آوري، جمع‌بندي كرده، سپس به جمع‌آوري و جمع‌بندي روايات در آن زمينه مي پردازد و در مرحله ‌نهايي بين دو جمع‌بندي به دست آمده از آيات و روايات ،جمع‌بندي سومي به عمل مي آورد تا بتواند آن را به عنوان نظر اسلام و قرآن و عترت ارائه دهد".

آيت اللّه محمد هادى معرفت چنين تعريفي ارائه كرده است:

"از روز‌هاي نخست در كنار شيوه مرسوم ترتيبي، شيوه ديگري در تفسير ، ظهور يافت كه فرا شمولي نبود و تنها بخش‌هايي از آيات قرآني را مورد نظر قرار مي‌داد. به عبارتي ديگر اينگونه تفسير، تنها به موضوعات مطرح شده در قرآن توجّه نموده و به تفسير و تبيين و دسته‌بندي و جمع آنها پرداخته است و لذا آن را تفسير موضوعي نام نهاده‌اند و جز به مسايل ديني در دو بعد معارف و احكام و مسائل اجتماعي، سياسي و اخلاقي در دو بعد نظري و عملي به ديگر ابعادي كه جنبه لفظي دارند نپرداخته است. در حقيقت تفسير موضوعي تنها در رساندن پيام‌هاي قرآني كوشيده است و به جنبه‌هاي فني آن چندان كاري نداشته است، مگر تا انداز‌ه‏اي كه به موضوع بحث مربوط بوده است".

امين خولي پس از ذكر محدوديت‌هاي تفسير ترتيبي چنين آورده است:

"تفسير موضوعي آن است كه مفسّر، قرآن را به صورت موضوعي تفسير كند . به اين شيوه كه آيات مخصوص به يك موضوع را به طور كامل و فراگير با استقصا در قرآن گرد آورده و ترتيب زماني و مناسبتها و شرايط مخصوص هر آيه را بررسي كرده آنگاه براي دستيابي به تفسير و فهم آيات در دستاورد‌هاي تحقيق خود در نگرد".

خطر : غفلت !!

در تعريف امين خولي بر دو نكته تأكيد شده است:

يك : تفسير موضوعي بر تفحّص و استقصاء كامل آيات استوار است. چه، غفلت از برخي از آيات عملاً كار استنتاج را با كاستي روبه رو خواهد كرد.

دو : اهتمام به ترتيب زماني مناسبتها و شرايط ويژه هر آيه، به نقش تفسير ترتيبي در تفسير موضوعي ناظر است.

به صورت ساده مي توان چنين برداشت نمود كه :

اولاً قرآن به بسياري از علوم، دانشها و مسايل پرداخته است كه احصاي آنها خود كاري دشوار است. چنانكه اين كتاب آسماني به پرسش‌هاي بي‏شماري در عرصه‌هاي مختلف پاسخ گفته است.

ثانياً كشف دانشها و آموزه‌ها و پاسخ‌هاي قرآن در عرصه‌هاي مختلف ، كاري نيست كه از عهده يك شخص ساخته باشد؛ از اين جهت لازم است كه مفسّراني به تناسب تخصّصها و گرايش‌هاي علمي خود ، به بررسي آيات متناسب با دانش خود بپردازند. در اين صورت تفسير موضوعي بر دستاورد فكري شماري از مفسّران استوار خواهد شد .

محمّدحسين ذهبي پس از ذكر گرايش‌هاي تفسيري، چنين آورده است:

بسياري از علماء ، موضوعي خاص را در قرآن دنبال كرده و به گردآوري آيات پراكنده درباره آن موضوع پرداخته و اختصاصاً به بحث و بررسي آنها پرداخته‌اند ".

گرچه ذهبي به تعريف مشخصي از تفسير موضوعي اشاره نكرده است، اما از توضيحات او بر مي‌آيد كه مشخص كردن يك موضوع قرآني، استخراج و گردآوري آيات مرتبط و بررسي آنها سه عنصر اصلي در تعريف تفسير موضوعي از نگاه اوست.

حدّاد عادل در دانشنامه جهان اسلام چنين مي نويسد :

"منظور از تفسير موضوعي آن است كه مفسّر ، آيات قرآن را براساس موضوعي خاص گردآوري كند كه معمولاً متناسب و مرتبط با نيازها و پرسش‌هاي مسلمان معاصر است و از سنجش مجموع آنها با يكديگر، بر پايه مطالعات گذشتگان و آثار تفسيري متقدّم، ديدگاه قرآن را درباره آن موضوع و ابعاد مختلف آن به دست آورد".

با عطف توجّه به تعاريفي كه درباره تفسير موضوعي ارائه كرديم ، تعريف ذيل از جامعيت بيشتر برخوردار است:

تفسير موضوعي عبارت است از فهم و تبيين نظرگاه‌هاي قرآن در موضوعات و عرصه‌هاي مختلف با مراجعه مستقيم يا عرضه پرسش‌هاي بيروني به قرآن و استنطاق از آن پس از اصطياد و استخراج آيات، و دسته‌بندي روشمند و استنتاج از آنها.

تمام تعاريف در دو نكته اشتراك دارند:

يك: تفسير موضوعي به عكس ِتفسير ترتيبي ، با عطف توجه به يكي از موضوعات قرآن و با استخراج آيات مرتبط با هم، به دسته‌بندي و استنتاج آنها مي‌پردازد.

دو : در عموم تعاريف ، بر اين نكته تأكيد شده كه هدف از تفسير موضوعي به دست دادن پيامها و نظرگاه‌هاي قرآن درباره يك موضوع است.

شيوه‌هاي تفسير موضوعي

عموم صاحبنظران براي تفسير موضوعي دو شيوه قائل شده‌اند :

در شيوه نخست مفسّر بدون توجه به پيش فرضها و ملاحظه پرسشها و مباحث روزآمد ، به سراغ قرآن آمده و به استخراج و دسته‌بندي آيات مي‌پردازد .

براساس شيوه دوم مفسّر پرسشها را براساس رويكرد‌هاي نوپيدا در عرصه‌هاي مختلف دانش بشري ، از بيرون قرآن برگرفته و آن را به قرآن عرضه كرده و نظر قرآن را درباره آن موضوع جويا مي‌شود.

محمّد باقر صدر

به نظر مي‌رسد كه براي نخستين بار اين دو شيوه توسط محمّد باقر صدر مطرح شده و به عنوان مبناي پذيرفته شده در آثار ساير صاحبنظران راه يافته است.

ضرورت و اهميت تفسير موضوعي

تفسير موضوعي از چند جهت ضرورت داشته است:

يك : محدوديت و ناتواني تفسير ترتيبي در ارائه نگرش جامع قرآن.

درباره اهميّت و جايگاه تفسير ترتيبي و ضرورت استمرار آن به رغم وجود صدها تفسير براي به دست آوردن و به دست دادن نگرشها و آموزه‌هاي قرآن در آحاد آيات چنان كه تاكنون كانون توجه مطالعات و تحقيقات قرآني بوده، هيچ ترديدي نمي‌توان روا داشت.

اما به اذعان همه صاحبنظران علوم و معارف قرآن ، تفسير ترتيبي به خاطر عطف توجه به آحاد آيات و عدم امكان نگرش هم زمان به آيات مرتبط با يك موضوع از انعكاس نگرش جامع و چندسو نگر قرآن درباره يك موضوع ناتوان است.

دو : منوط بودن پاسخگويي قرآن به تمام پرسشها به تفسير موضوعي.

سه : ابهام‌زدايي از چهره برخي از آيات در سايه تفسير موضوعي.

از آنجا كه در تفسير موضوعي آيات مرتبط با يك موضوع كه بالطبع نسبت به يكديگر جنبه تفسير دارند، در كنار يكديگر قرار مي‌گيرند ابهام‌هاي برخي از آيات در سايه تفسير موضوعي برطرف مي‌شود. اين امر در تمام عرصه‌ها و گزاره‌هاي آيات قرآن اعم از عقايد، اخلاق، احكام، قصص و... جاري است.

ادامه دارد ..

پنجشنبه 21 تیر1386 ساعت 12:13 بعد از ظهر مطلبی درباره توسط یاسین احمدی لینک ثابت

تفسیر قرآن کریم؛ قسمت دوم - 16/4/1386

اولين مفسّران قرآن كريم

يكي از مهمترين وظايفي كه از جانب خداوند متعال به پيامبر اكرم(ص) و اگذار شده، تبيين و تفسير قرآن كريم است.

خداوند اين وظيفه خطير را در آيه زير بيان مي فرمايد :

بِالْبَيِّنَاتِ وَالزُّبُرِ وَأَنزَلْنَا إِلَيْكَ الذِّكْرَ لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ مَا نُزِّلَ إِلَيْهِمْ وَلَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ(44)

]از آنها بپرسيد كه[ از دلايل روشن و كتب]پيامبران پيشين آگاهند[ و ما اين ذكر]قرآن[ را بر تو نازل كرديم، تا آنچه به سوى مردم نازل شده است براى آنها روشن سازى و شايد انديشه كنند(44)

سوره مباركه نحل ، آيه 44

لذا پيامبر(ص) نخستين كسي است كه به تفسير آيات قرآن كريم پرداخته و در طول عمر شريف خود بر اين امر اهتمام ورزيده است و در پاسخ به سؤال صحابه، بسيارى از مفردات و تعبيرات قرآنى را تفسير فرموده اند.

*توضيح: در كُتُب "احاديث فريقين" و نيز در "اتقان" از جلال الدين سيوطى نمونه هاى بسيارى از تفسير نبوى منقول است .

برترين مفسّران قرآن كريم پس از رسول الله (ص)

پس از حضرت رسول اكرم (ص)، بزرگترين قرآن شناس، حضرت اميرالمؤمنين علي(ع) است و تـفـسير بعضى از صحابه مانند "ابن عباس" و بعضى از مؤمنان مانند "مجاهد" علاوه بر آنكه در كتاب "تفسير طبرى" - به نحو پراكنده - محفوظ است، اما جداگانه هم به چاپ رسيده است.

اقسام روشهاي تفسير

تفسير قرآن كريم به دو روش صورت مي پذيرد كه روش دوم نيز انواع مختلفي دارد كه جداگانه به تعاريف آنها اشاره مي شود.

به نمودار ذيل توجه كنيد:

تعاريف:

الف) روش تفسير به مأثور‌(نقلي)

روشي است كه در آن از اثر و نقل استفاده مي شود كه اين اثر مي تواند از آيات قرآن كريم باشد يا از كلام امامان و معصومين(ع) و يا از كلام صحابه و پيروانشان.

ب) تفسير كامل(اجتهادي)

روشي است كه در آن مفسّر در تفسير آيات قرآن کریم از خِرد و عقل استفاده مي كند و با مذاق‎هاي مختلف و گرايش‎هاي متفاوت به قرآن کریم مي نگرد.

انواع و اقسام تفاسير كامل يا اجتهادي شامل :

1.تفسير ادبي

در اين روش مفسّران با گرايش به مباحث ادبي و نحوي به تفسير اجتهادي قرآن کریم مي‎پردازند.

2.تفسير بلاغي و بياني

مفسّران با گرايش به جنبه بلاغي عبارات و كلمات قرآن و ساختار و اساليب كلام مانند كنايه، تشبيه، تمثيل و... به تفسير قرآن كريم مي‎پردازد.

3. تفسير لغوي

در اين روش اهتمام غالب مفسّران به شناخت و اجتهاد در لغات و ريشه و اشتقاق قرآن كريم است.

4. تفسير فقهي

در تفسيرهاي فقهي، همّت و اجتهاد بيشتر مفسّران، به شناخت و دريافت احكام فقهي الهي از آيات قرآن است.

5. تفسير كلامي

در اين روش مفسّران با سبك و گرايش كلامي بر اساس مكتب خود به تفسير آيات قرآن کریم مي‎پردازند.

6. تفسير فلسفي

در اين تفسير، مفسّر با گرايش و مذاق فلسفي به تفسير قرآن كريم مي‎پردازد.

7. تفسير عرفاني

مفسّر آيات قرآن كريم را به سبك عرفاني و باطن و رمزي و اشاري تفسير مي‎كند.

8. تفسير ترتيبي

در اين روش مفسّران به جنبه‎هاي اخلاقي و هدايتي قرآن کریم مي‎پردازند.

9. تفسير اجتماعي

مفسّر از منظر پديده‎ها و حوادث اجتماعي به آيات قرآن کریم مي‎نگرد و آن را تفسير مي نمايد.

10. تفسير علمي ـ تجربي

در تفسير‎هاي علمي، برخي سعي بر تطبيق نظريه‎هاي علمي خود بر قرآن كريم دارند و بعضي‎ها به دنبال اشارات علمي قرآن كريم مي باشند.

11. تفسير جامع

در اين روش مفسّر، در تفسير خود به دو روش روايي و عقلي استناد كند.

ادامه دارد ..

شنبه 16 تیر1386 ساعت 10:26 قبل از ظهر مطلبی درباره توسط یاسین احمدی لینک ثابت

تفسیر قرآن کریم؛ قسمت اول - 13/4/1386

به نام خداوند بخشنده مهربان

مقدمه - يك مثال:

كودكي را در نظر بگيريد که به شيريني سخن مي گويد.كلمات را زيبا ادا ميكند:

بابا / مامان / شب / روز / خورشيد / ماه /ستاره و ... .

ذهن كنجكاو او به دنبال معني كلمات است. تلفّظ كلمات را از پدر،مادر و ديگران مي شنود و آن را عيناً بيان مي نمايد اما معني آنها را نميداند .

هنگامي كه بزرگتر شد مي پرسد:

- مادر! روز يعني چه؟

در توضيح مادر كه به او مي گويد:"هنگامي كه خورشيد از مشرق طلوع ميكند روز آغاز شده و بعد از گذشت ساعاتي طولاني و با غروب كردن خورشيد به پايان مي رسد" باز هم به فكر فرو مي رود.

- مشرق كجاست؟غروب كردن يعني چه؟ چطور اين اتفاق مي افتد؟ خورشيد به كجا مي رود؟ .... و هزاران سؤال ديگر كه در ذهن كودكانه اش نقش مي بندد.

بعضي سؤالات آنقدر براي ذهن كوچك او پيچيده اند كه تا سالها، معاني آنها را درك نميكند و هنگامي كه بزرگتر شد و عاقلتر، مي تواند معناي بسياري از آنها را به خوبي درك كند.

در بُعد بزرگتر و در مسايل ديني اگر انديشه كنيم:

وقتی کودک هستیم؛ پدر بزرگ، مادر بزرگ، پدر، مادر و ديگر اطرافيانمان را می بینیم كه نماز می خوانند.دعا می كنند.قرآن کریم را تلاوت می کنند.در مراسم عزاداري ائمه اطهارمان(ع) به سوگ مي نشينند و در جشنهاي ولادت و اعياد مذهبي به شادي و سرور مي پردازند.زكات مي دهند و خمس پرداخت مي كنند. به مسجد مي روند براي عبادت و به زيارتگاه ها جهت زيارت و ما از كودكي مي آموزيم که اگر مي خواهيم متدين باشيم باید اینگونه باشیم.

پس ياد ميگيريم وقتي كه به سن تکلیف رسیدیم نماز بخوانیم و بسیاری از مسائل شرعی را رعایت کنیم.

اما اگر واقع بين باشيم و كمي انديشه كنيم مي بينيم كه در بيشتر مواقع، طوطي وار كارهايي را انجام مي دهيم كه شايد معاني آن را به خوبي ندانيم و به حُكم اينكه اينگونه آموخته ايم آنها را عيناً انجام مي دهيم.

مقوله ي زيباي "نماز خواندن" را در نظر بگيريد. آيا تا به حال فرصت كرده ايم به اين بيانديشيم كه چرا نمازي كه ميخوانيم 5 نوبت در روز است؟ چرا نماز صبح 2 ركعت است، نماز ظهر 4 ركعت و نماز مغرب 3 ركعت؟يا سؤالات بيشماري كه در اين باره به ذهن مي رسد.

چقدر فرصت كرده ايم و براي پاسخگويي به آنها وقت گذاشته ايم ؟

گاهي اين سؤالات را در نطفه خفه ميكنيم و براي آنها كلاهي شرعي ميسازيم و به پاسخي كوتاه از دوست و آشنا و اطرافيان - و اگر خيلي متدين باشيم- از نمازگزار مسجد ِمحل بسنده مي كنيم. اما اگر عاشق باشيم و انساني فكور؛ حتما ذهن خود را معطوف اين مسائل كرده جستجو ميكنيم، تحقيق و بررسي كرده و سعي مي كنيم پاسخي قانع كننده براي آن پيدا كنيم؛ و آيا جهت بهتر پاسخگويي به اين سؤالات چه مرجعي محكمتر، كاملتر و عظيم تر از قرآن كريم مي توان يافت؟

تفسير يعني چه ؟

به مطالعه ي مسائل مختلف از طريق قرآن كريم - به عنوان عالي ترين مرجع و رابط بين خداوند متعال و انسان - را تفسير مي گويند.

تفسير قرآن كريم ، علمي است مانند ديگر علوم اسلامي كه از بدو اسلام تا به امروز ، به پيشرفت و سِير تكاملي خود ادامه داده و به صورت دانشي گسترده درآمده است.

كلمه "تفسير" در آغاز ، به شرح كُتُب و نوشته هاي علمي و فلسفي اطلاق مي شد و مترادف با شرح و بيان ِمعاني آنها بود. از اين رو شرح هاي يوناني و عَبري ِآثار ارسطو را نيز "تفسير" مي گفتند.

اما رفته رفته اين واژه در فرهنگ اسلامي، بيشتر به كتابهاي خاصّي كه در شرح قرآن كريم نوشته مي شد اطلاق گرديد.

معناي لغوي تفسير

تفسير از ريشه "فَسْر" مصدر باب تفعيل است و لغت شناسان ، معاني متعدّدي براي اين واژه آورده اند كه برخي از آنها عبارتند از:

كشف مراد از لفظ مشكل؛ كشف معناي لفظ و اظهار آن؛ بيان نمودن معناي سخن؛ بيان و تشريح معنا و لفظ آيات قرآن؛ كشف معناي معقول؛ اظهار معناي معقول؛ بيان؛ ابانه؛ بيان و توضيح دادن شيء؛ آشكار ساختن امر پوشيده؛ شرح قصه هاي مجمل قرآن كريم.

معناي تفسير در قرآن كريم

واژه "تفسير" يك بار در قرآن كريم به معناي "بيان و شرح" آمده است:

وَلَا يَأْتُونَكَ بِمَثَلٍ إِلَّا جِئْنَاكَ بِالْحَقِّ وَأَحْسَنَ تَفْسِيرًا (33)

آنان هيچ مَثَلى براى تو نمى‏آورند مگر اينكه ما حق را براى تو مى‏آوريم، و تفسيرى بهتر ]و پاسخى دندان شكن كه در برابر آن ناتوان شوند[(33)

سوره مباركه فرقان ، آيه 33

*توضيح: اين آيه مبارك، در پاسخ به مشركان مكّه كه همواره پيامبر(ص) را مورد شماتت قرار مي دادند و در نبوّت و رسالت حضرت شك داشتند، نازل شده است.

منابع تفسير

قرآن كريم اولين منبع تفسير، روايات معصومين(ع) دومين منبع تفسير، منابع لغوي سومين منبع تفسير، منابع تاريخي چهارمين منبع تفسير و عقل پنجمين منبع تفسير مي باشند.

انواع تفسير

مطالعات قرآن كريم(تفسير) را در كل به دو دسته بيروني و دروني تقسيم مي‌كنند .

به مطالعات بيروني قرآن كريم اصطلاحاً علوم قرآني و به مطالعات دروني ، معارف قرآني اطلاق مي شود و در عين حال پژوهش‌هاي دروني قرآن كريم نيز خود به دو دسته ترتيبي و موضوعي تقسيم مي‌گردد.

علوم قرآني يعني چه ؟

در واقع "علوم قرآنى‏"، بحث‏هاى مقدّماتى براى شناخت قرآن و پى بردن به شئون ‏مختلف آن است.در علوم قرآنى مباحثى چون : وحى و نزول قرآن كريم ،مدّت و ترتيب‏نزول،اسباب النزول،جمع و تأليف قرآن،كاتبان وحى،يكسان كردن مصحف‏ها،پيدايش قرائات و منشأ اختلاف در قرائت قرآن،حجيّت و عدم تحريف قرآن،مسأله نسخ در قرآن، پيدايش متشابهات در قرآن، اعجاز قرآن و...مطرح مى‏باشد.

از اين جهت علوم را به صيغه جمع گفته‏اند كه هر يك از اين مسائل در چار چوب خود استقلال دارد و علمى جدا ، شناخته مى‏شود و غالباً ارتباط تنگاتنگى ميان اين ‏مسائل وجود ندارد؛ لذا ميان مسائل علوم قرآنى نوعاً يك نظم طبيعى بر قرار نيست ‏تا رعايت ترتيب ميان آنها ضرورى گردد. به همين دليل هر مسأله ، جدا از مسايل ديگر قابل ‏بحث و بررسى است.

تفاوت علوم قرآني و معارف قرآني

تفاوت ميان‏"علوم قرآنى‏" و "معارف قرآنى" آن است كه "علوم قرآنى" بحثى‏بيرونى است و به درون و محتواى قرآن از جنبه تفسيرى كارى ندارد، اما "معارف‏قرآنى" كاملا با مطالب درونى قرآن و محتواى آن سر و كار داشته و يك نوع تفسيرموضوعى به شمار مى‏رود.

معارف‌ قرآنى(يا تفسير موضوعى) مسائل مطرح شده در قرآن را از حيث‏ محتوايى بررسى مى‏كند. بدين ترتيب كه آيات مربوط به يك موضوع را از سراسر قرآن در يك جا گرد آورده و در مورد آنچه كه از مجموع آنها به دست مى‏آيد سخن‏مى‏گويد، مشروط بر آنكه از محدوده دلالت قرآنى فراتر نرود.

گر چه در تفسيرموضوعى گاه ضرورت دارد به شواهد عقلى و نقلى ديگرى نيز استشهاد شود، ولى‏بحث، كاملاً قرآنى است و تنها از ديدگاه قرآن مورد بررسى قرار مى‏گيرد.

اين مطلب‏بدين جهت اهميّت دارد كه بحث‏هايى را كه جنبه‏"معارف اسلامى" دارند و احياناً در كنار دلايل عقلى و نقلى به آيات قرآن نيز استناد مى‏كنند، از "معارف قرآنى‏" يا "تفسير موضوعى قرآن‏" جدا شود.

ادامه دارد ..

چهارشنبه 13 تیر1386 ساعت 3:12 قبل از ظهر مطلبی درباره توسط یاسین احمدی لینک ثابت

دعای عدیله - 11/4/1386

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ

شَهِدَ اللَّهُ أَنَّهُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ هُوَ وَ الْمَلاَئِكَةُ وَ أُولُوا الْعِلْمِ قَائِماً بِالْقِسْطِلاَ إِلَهَ إِلاَّ هُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ إِنَّ الدِّينَ عِنْدَ اللَّهِ الْإِسْلاَمُ‏ وَ أَنَا الْعَبْدُ الضَّعِيفُ الْمُذْنِبُ الْعَاصِي الْمُحْتَاجُ الْحَقِيرُ أَشْهَدُ لِمُنْعِمِي وَ خَالِقِي وَ رَازِقِي وَ مُكْرِمِي كَمَا شَهِدَ لِذَاتِهِ وَ شَهِدَتْ لَهُ الْمَلاَئِكَةُ وَ أُولُوا الْعِلْمِ مِنْ عِبَادِهِ بِأَنَّهُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ هُوَ ذُو النِّعَمِ وَ الْإِحْسَانِ وَ الْكَرَمِ وَ الاِمْتِنَانِ ‏قَادِرٌ أَزَلِيٌّ عَالِمٌ أَبَدِيٌّ حَيٌّ أَحَدِيٌّ مَوْجُودٌ سَرْمَدِيٌّ سَمِيعٌ بَصِيرٌ مُرِيدٌ كَارِهٌ مُدْرِكٌ صَمَدِيٌ ‏يَسْتَحِقُّ هَذِهِ الصِّفَاتِ وَ هُوَ عَلَى مَا هُوَ عَلَيْهِ فِي عِزِّ صِفَاتِهِ‏كَانَ قَوِيّاً قَبْلَ وُجُودِ الْقُدْرَةِ وَ الْقُوَّةِ وَ كَانَ عَلِيماً قَبْلَ إِيجَادِ الْعِلْمِ وَ الْعِلَّةِ لَمْ يَزَلْ سُلْطَاناً إِذْ لاَ مَمْلَكَةَ وَ لاَ مَالَ وَ لَمْ يَزَلْ سُبْحَاناً عَلَى جَمِيعِ الْأَحْوَالِ ‏وُجُودُهُ قَبْلَ الْقَبْلِ فِي أَزَلِ الْآزَالِ وَ بَقَاؤُهُ بَعْدَ الْبَعْدِ مِنْ غَيْرِ انْتِقَالٍ وَ لاَ زَوَالٍ‏ غَنِيٌّ فِي الْأَوَّلِ وَ الْآخِرِ مُسْتَغْنٍ فِي الْبَاطِنِ وَ الظَّاهِرِ لاَ جَوْرَ فِي قَضِيَّتِهِ وَ لاَ مَيْلَ فِي مَشِيَّتِهِ وَ لاَ ظُلْمَ فِي تَقْدِيرِهِ‏ وَ لاَ مَهْرَبَ مِنْ حُكُومَتِهِ وَ لاَ مَلْجَأَ مِنْ سَطَوَاتِهِ وَ لاَ مَنْجَى مِنْ نَقِمَاتِهِ سَبَقَتْ رَحْمَتُهُ غَضَبَهُ وَ لاَ يَفُوتُهُ أَحَدٌ إِذَا طَلَبَهُ‏ أَزَاحَ الْعِلَلَ فِي التَّكْلِيفِ وَ سَوَّى التَّوْفِيقَ بَيْنَ الضَّعِيفِ وَ الشَّرِيفِ مَكَّنَ أَدَاءَ الْمَأْمُورِ وَ سَهَّلَ سَبِيلَ اجْتِنَابِ الْمَحْظُورِ لَمْ يُكَلِّفِ الطَّاعَةَ إِلاَّ دُونَ الْوُسْعِ وَ الطَّاقَةِ سُبْحَانَهُ مَا أَبْيَنَ كَرَمَهُ وَ أَعْلَى شَأْنَهُ سُبْحَانَهُ مَا أَجَلَّ نَيْلَهُ وَ أَعْظَمَ إِحْسَانَهُ ‏بَعَثَ الْأَنْبِيَاءَ لِيُبَيِّنَ عَدْلَهُ وَ نَصَبَ الْأَوْصِيَاءَ لَيُظْهِرَ طَوْلَهُ وَ فَضْلَهُ‏ وَ جَعَلَنَا مِنْ أُمَّةِ سَيِّدِ الْأَنْبِيَاءِ وَ خَيْرِ الْأَوْلِيَاءِ وَ أَفْضَلِ الْأَصْفِيَاءِ وَ أَعْلَى الْأَزْكِيَاءِ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ ‏آمَنَّا بِهِ وَ بِمَا دَعَانَا إِلَيْهِ وَ بِالْقُرْآنِ الَّذِي أَنْزَلَهُ عَلَيْهِ‏ وَ بِوَصِيِّهِ الَّذِي نَصَبَهُ يَوْمَ الْغَدِيرِ وَ أَشَارَ بِقَوْلِهِ هَذَا عَلِيٌّ إِلَيْهِ‏ وَ أَشْهَدُ أَنَّ الْأَئِمَّةَ الْأَبْرَارَ وَ الْخُلَفَاءَ الْأَخْيَارَ بَعْدَ الرَّسُولِ الْمُخْتَارِ عَلِيٌّ قَامِعُ الْكُفَّارِ وَ مِنْ بَعْدِهِ سَيِّدُ أَوْلاَدِهِ الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍ‏ ثُمَّ أَخُوهُ السِّبْطُ التَّابِعُ لِمَرْضَاةِ اللَّهِ الْحُسَيْنُ ثُمَّ أَخُوهُ السِّبْطُ التَّابِعُ لِمَرْضَاةِ اللَّهِ الْحُسَيْنُ ثُمَّ الْعَابِدُ عَلِيٌ ‏ثُمَّ الْبَاقِرُ مُحَمَّدٌ ثُمَّ الصَّادِقُ جَعْفَرٌ ثُمَّ الْكَاظِمُ مُوسَى ثُمَّ الرِّضَا عَلِيٌ ‏ثُمَّ التَّقِيُّ مُحَمَّدٌ ثُمَّ النَّقِيُّ عَلِيٌّ ثُمَّ الزَّكِيُّ الْعَسْكَرِيُّ الْحَسَنُ ‏ثُمَّ الْحُجَّةُ الْخَلَفُ الْقَائِمُ الْمُنْتَظَرُ الْمَهْدِيُّ الْمُرْجَى ‏الَّذِي بِبَقَائِهِ بَقِيَتِ الدُّنْيَا وَ بِيُمْنِهِ رُزِقَ الْوَرَى وَ بِوُجُودِهِ ثَبَتَتِ الْأَرْضُ وَ السَّمَاءُ وَ بِهِ يَمْلَأُ اللَّهُ الْأَرْضَ قِسْطاً وَ عَدْلاً بَعْدَ مَا مُلِئَتْ ظُلْماً وَ جَوْراً وَ أَشْهَدُ أَنَّ أَقْوَالَهُمْ حُجَّةٌ وَ امْتِثَالَهُمْ فَرِيضَةٌ وَ طَاعَتَهُمْ مَفْرُوضَةٌ وَ مَوَدَّتَهُمْ لاَزِمَةٌ مَقْضِيَّةٌ وَ الاِقْتِدَاءَ بِهِمْ مُنْجِيَةٌ وَ مُخَالَفَتَهُمْ مُرْدِيَةٌ وَ هُمْ سَادَاتُ أَهْلِ الْجَنَّةِ أَجْمَعِينَ وَ شُفَعَاءُ يَوْمِ الدِّينِ ‏وَ أَئِمَّةُ أَهْلِ الْأَرْضِ عَلَى الْيَقِينِ وَ أَفْضَلُ الْأَوْصِيَاءِ الْمَرْضِيِّينَ‏وَ أَشْهَدُ أَنَّ الْمَوْتَ حَقٌّ وَ مُسَاءَلَةَ الْقَبْرِ حَقٌّ وَ الْبَعْثَ حَقٌ ‏وَ النُّشُورَ حَقٌّ وَ الصِّرَاطَ حَقٌّ وَ الْمِيزَانَ حَقٌّ وَ الْحِسَابَ حَقٌّ وَ الْكِتَابَ حَقٌ ‏وَ الْجَنَّةَ حَقٌّ وَ النَّارَ حَقٌّ وَ أَنَّ السَّاعَةَ آتِيَةٌ لاَ رَيْبَ فِيهَا وَ أَنَّ اللَّهَ يَبْعَثُ مَنْ فِي الْقُبُورِ اللَّهُمَّ فَضْلُكَ رَجَائِي وَ كَرَمُكَ وَ رَحْمَتُكَ أَمَلِي‏ لاَ عَمَلَ لِي أَسْتَحِقُّ بِهِ الْجَنَّةَ وَ لاَ طَاعَةَ لِي أَسْتَوْجِبُ بِهَا الرِّضْوَانَ ‏إِلاَّ أَنِّي اعْتَقَدْتُ تَوْحِيدَكَ وَ عَدْلَكَ ‏وَ ارْتَجَيْتُ إِحْسَانَكَ وَ فَضْلَكَ وَ تَشَفَّعْتُ إِلَيْكَ بِالنَّبِيِّ وَ آلِهِ مِنْ أَحِبَّتِكَ وَ أَنْتَ أَكْرَمُ الْأَكْرَمِينَ وَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ‏ وَ صَلَّى اللَّهُ عَلَى نَبِيِّنَا مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ أَجْمَعِينَ الطَّيِّبِينَ الطَّاهِرِينَ وَ سَلَّمَ تَسْلِيماً كَثِيراً كَثِيراً وَ لاَ حَوْلَ وَ لاَ قُوَّةَ إِلاَّ بِاللَّهِ الْعَلِيِّ الْعَظِيمِ ‏اللَّهُمَّ يَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِينَ إِنِّي أَوْدَعْتُكَ يَقِينِي هَذَا وَ ثَبَاتَ دِينِي وَ أَنْتَ خَيْرُ مُسْتَوْدَعٍ‏ وَ قَدْ أَمَرْتَنَا بِحِفْظِ الْوَدَائِعِ فَرُدَّهُ عَلَيَّ وَقْتَ حُضُورِ مَوْتِي بِرَحْمَتِكَ يَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِينَ‏ .

مؤلف گويد كه در دعاهاى مأثوره است ‏اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنَ الْعَدِيلَةِ عِنْدَ الْمَوْتِ

‏و عديله عند الموت يعنى عدول كردن از حق به باطل در وقت مردن و آن چنان است كه شيطان نزد محتضر حاضر شود و وسوسه كند و او را در تشكيك اندازد تا آنكه او را از ايمان بيرون كند و از اين جهت است كه در دعاها استعاذه از آن شده و جناب فخر المحققين (ره)فرموده كه هر كه خواهد از آن سالم بماند استحضار كند ادله ايمان و اصول خمسه را با ادله قطعيه و صفاى خاطر و بسپرد آن را به حق تعالى كه در وقت حضور موت به او رد فرمايد به اين طريق كه بگويد بعد از عقايد حقه :

‏اللَّهُمَّ يَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِينَ إِنِّي قَدْ أَوْدَعْتُكَ يَقِينِي هَذَا وَ ثَبَاتَ دِينِي ‏وَ أَنْتَ خَيْرُ مُسْتَوْدَعٍ وَ قَدْ أَمَرْتَنَا بِحِفْظِ الْوَدَائِعِ فَرُدَّهُ عَلَيَّ وَقْتَ حُضُورِ مَوْتِي‏ .

پس بر حسب فرمايش آن بزرگوار خواندن اين دعاى شريف عديله و استحضار معنى آن در خاطر براى سلامت جستن از خطر عديله عند الموت نافع است .

برگرفته از :كتاب مفاتيح الجنان

مرجــع : سايت انديشه قــم

دوشنبه 11 تیر1386 ساعت 3:15 قبل از ظهر مطلبی درباره توسط یاسین احمدی لینک ثابت

دعای مقاتل ابن سلیمان - 9/4/1386

شيخ كفعمى در بلد الامين؛ دعائى از حضرت امام زين العابدين(ع) نقل كرده و فرموده اين دعا را مقاتل بن سليمان از آن حضرت روايت كرده و گفته:

هر كه صد مرتبه آن را بخواند و دعايش مستجاب نگردد لعنت كند مقاتل را .

‏بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ

إِلَهِي كَيْفَ أَدْعُوكَ وَ أَنَا أَنَا وَ كَيْفَ أَقْطَعُ رَجَائِي مِنْكَ وَ أَنْتَ أَنْتَ ‏إِلَهِي إِذَا لَمْ أَسْأَلْكَ فَتُعْطِيَنِي فَمَنْ ذَا الَّذِي أَسْأَلُهُ فَيُعْطِينِي ‏إِلَهِي إِذَا لَمْ أَدْعُكَ (أَدْعُوكَ) فَتَسْتَجِيبَ لِي فَمَنْ ذَا الَّذِي أَدْعُوهُ فَيَسْتَجِيبُ لِي ‏إِلَهِي إِذَا لَمْ أَتَضَرَّعْ إِلَيْكَ فَتَرْحَمَنِي فَمَنْ ذَا الَّذِي أَتَضَرَّعُ إِلَيْهِ فَيَرْحَمُنِي ‏إِلَهِي فَكَمَا فَلَقْتَ الْبَحْرَ لِمُوسَى عَلَيْهِ السَّلاَمُ وَ نَجَّيْتَهُ ‏أَسْأَلُكَ أَنْ تُصَلِّيَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ ‏وَ أَنْ تُنَجِّيَنِي مِمَّا أَنَا فِيهِ وَ تُفَرِّجَ عَنِّي فَرَجاً عَاجِلاً غَيْرَ آجِلٍ بِفَضْلِكَ وَ رَحْمَتِكَ يَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِينَ.

برگرفته از :كتاب مفاتيح الجنان

مرجــع : سايت انديشه قــم

شنبه 9 تیر1386 ساعت 0:0 قبل از ظهر مطلبی درباره توسط یاسین احمدی لینک ثابت

ادب در دعا - 7/4/1386

به نام خداوند بخشنده مهربان

اين كه انسان بايد بداند چه چيزهايي از پروردگار خويش طلب كند و چه عباراتي را در اين مرتبه استخدام نمايد تعبير به "ادب در دعا" مي‌شود.

در قرآن اغلب آياتي كه به عبارت "ربّنا" مزيّن شده بيانگر اين واقعيت است كه اهل ايمان را ارشاد فرمايد تا چه چيزهايي را با چه جملاتي از خداوند تبارك و تعالي طلب كنند . مانند :

رَبَّنا آتِنا فِي الدُّنْيا حَسَنَةً وَ فِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَ قِنا عَذابَ النَّارِ .

خدايا در دنيا و آخرت بر ما نيكي عطا كن و ما را از عذاب آتش دور نگهدار.

سوره مباركه بقره ، آيه 201

رَبَّنا وَ اجْعَلْنا مُسْلِمَيْنِ لَكَ وَ مِنْ ذُرِّيَّتِنا أُمَّةً مُسْلِمَةً لَكَ .

خدايا ما را از مسلمين قرار ده و نسل ما را از ايمان آورندگان بر تو قرار ده.

سوره مباركه بقره ، آيه 128

رَبَّنا لا تُزِغْ قُلُوبَنا بَعْدَ إِذْ هَدَيْتَنا وَ هَبْ لَنا مِنْ لَدُنْكَ رَحْمَةً .

خدايا قلب ما را بعد از هدايت آلوده نكن و برنگردان و رحمتت را بر ما هديه كن.

سوره مباركه آل عمران ، آيه 8

نشانه هاي ادب در دعا عبارتند از :

بسم الله الرحمن الرحيم

رسول خدا(ص) مي‌فرمايد: دعايي كه اولش با "بسم الله" شروع شود رد نخواهد شد.

ثنا و تمجيد پروردگار

امام صادق(ع) مي‌فرمايند: در نوشته‌هاي امير المؤمنين(ع) بود كه قبل از دعا، مدح و ثناء حضرت حق را بگويند.

صلوات بر محمّد و آل محمّد(ص)

توسّل به اهل بيت(ع)

امام رضا(ع) فرمودند: هر گاه از خداوند تبارك و تعالي تقاضايي داشتي بگو:خداوندا از تو مي‌خواهم كه بحق محمّد و علي كه نزد تو مقام والايي دارند حاجت مرا برآورده سازي.

دعا در حق ديگران

برگرفته از : كتاب بحارالانوار

مرجع : سایت اندیشه قم

پنجشنبه 7 تیر1386 ساعت 12:1 بعد از ظهر مطلبی درباره توسط یاسین احمدی لینک ثابت

عوامل مؤثر در استجابت دعا - 3/4/1386

به نام خداوند بخشنده مهربان

براي استجابت دعا و برآورده‌ شدن خواست انسان به وسيله دعا، شرايط متعدد و مختلف در روايات اسلامی مطرح شده كه در اينجا به طور خلاصه به چند مورد اشاره مي‌شود :

يكي از شرايط مؤثر در اجابت دعا آن است كه : انسان در همه حال اهل دعا و مناجات با خدا باشد.

امام صادق (ع) فرمود:

"جدّم مي‌فرمود: در دعا پيش‌ دستي كنيد (پيش از آنكه گرفتار شويد دعا كنيد) زيرا هنگامیکه بنده‌اي بسيار دعا كند و بلائي به او برسد و دنبالش دعا كند، گفته شود: صداي آشناست، و اگر همواره اهل دعا نباشد، و بعد از پيش ‌آمد ناگوار دعا نمايد، بدو گفته شود: تاكنون كجا بودي؟"

برگرفته از : كتاب اصول كافي ، جلد چهارم

يكي دیگر از شرايط استجابت دعا: طهارت و پاكي انسان از هرگونه آلودگي ظاهري و باطني است.

لذا گفته‌اند: شرط بسيار مهم تأثير اذكار و ادعيه و اوراد و نظائر آنها، طهارت انسان است كه صِرفِ لقلقة زبان سودي نبخشد، بلكه شايد موجب قساوت و دوري هم بشود، زيرا كه ذكري عاري از فكر است يعني قلبي بي‌حضور است و قلبِ بي‌حضور ،چراغي بي‌نور است و شخص ِبي‌نور، از ادراكِ حقايق دور است و مَثَل ذكر بي‌حضور مَثَل كوري است كه در دست او مشعل نور است.

برگرفته از : رساله وحدت از ديدگاه عارف و حكيم

و رساله نور علي نور در ذكر و ذاكر و مذكور

نويسنده :علامه حسن زاده آملي

از شرايط مؤثر ديگر كه در روايات فراوان مطرح شده: صلوات فرستادن بر پيامبر اكرم(ص) و ائمه اطهار(ع)، قبل از دعا و بعد از دعا است، به گونه‌اي كه دعا در لفّافه ي صلوات قرار گيرد.

حضرت اميرمؤمنان علي(ع) در كلام دل‌انگيزي دراين باره فرمود:

"هرگاه از خداي سبحان درخواستي داري، ابتدا بر پيامبر اسلام(ص) درود بفرست، سپس حاجت خود را بخواه، زيرا خدا بزرگوارتر از آن است كه از دو حاجت درخواست شده، يكي را برآورده و ديگري را باز دارد."

برگرفته از : كتاب نهج البلاغه

مسأله ديگر كه در اجابت دعا مؤثر است و در روايات بر آن اصرار شده :دعاي دسته‌جمعي است.

امام صادق (ع) فرمود:

"هرگاه پيش‌آمدي پدرم را غمناك مي‌كرد، زنان و كودكان را جمع مي‌كرد، سپس دعا مي‌نمود و آنها آمين مي‌گفتند."

هم چنين فرمود:

"هيچگاه چهارنفر با هم اجتماع نكرده‌اند كه براي مطلبي به درگاه خدا دعا كند، جز اينكه با اجابت آن دعا از هم جدا شده‌اند."

برگرفته از : كتاب اصول كافي ، جلد چهارم

مرجــع : سايت انديشه قــم

یکشنبه 3 تیر1386 ساعت 11:9 قبل از ظهر مطلبی درباره توسط یاسین احمدی لینک ثابت

اخلاص در دعا - 1/4/1386

به نام خداوند بخشنده مهربان

اخلاص در دعا به خاطر تفاوت درك و شناخت افراد مراتبي دارد :

۱. بعضي در اين مقام هستند كه انگيزه را از دعا خواندن از مقاصد مادي و دنيوي پاك كنند و با توجه به ثواب و عِقاب اعمال و به قصد رسيدن به حور و غلامان و قصرهاي آخرت و ترس از عذاب دوزخ دعا مي‌خوانند و به همين علت در كتابهاي دعا جستجو مي‌كنند و هر دعايي كه ثواب اخروي بيشتري داشت انتخاب مي‌كنند.

۲. برخي پا را فراتر نهاده و بدون طمع ِرفتن به بهشت و يا ترس از آتش جهنم، بلكه فقط جهت برقراري ارتباط با معبود و انس با حضرتش دعا مي‌خوانند كه اين گروه از احرار و آزادگانند:

قُلْ اِنَّ صَلاتيِ وَ نُسُكيِ وَ مَحْيَايَ وَ مَمَاتيِ للهَ رَبَّ الْعَالمَيينَ .

بگو اي پيامبر همانا نماز و طاعات و كليه اعمال من و زندگي و مرگ من همه براي خداست كه پروردگار جهانيان است.

سوره مباركه زمر ، آيه 2

حضرت امير المؤمنين علی(ع) عبادتهاي مردم را به سه دسته تقسيم فرمودند:

ِانَّ قَوْماً عَبْدوُا اللهَ رِغْبَةً فَتَلْكَ عِبادَةَ التُّجاَرِ .

گروهي خداوند را به اميد بهشت عبادت كردند كه آن عبادت بازرگانان است.

اِنَّ قَوْماً عَبْدوُا اللهَ رِهْبَةً فَتَلْكَ عِبادَةَ الْعَبيِدِ .

گروهي خداوند را از ترس جهنم عبادت كردند كه آن عبادت بردگان است.

ِانَّ قَوْماً عَبْدوُا اللهِ شُكْراً عِبَادَةِ الْاَحْرَارِ.

گروهي خداوند را عبادت كردند از روي شكر و سپاس كه آن عبادت آزادگان است.

برگرفته از : كتاب نهج البلاغه

مرجع : سايت انديشه قم

جمعه 1 تیر1386 ساعت 0:0 قبل از ظهر مطلبی درباره توسط یاسین احمدی لینک ثابت

آخرین نوشته ها

گروهی که دعایشان مستجاب نمی شود
حدیث روز
میهمان خانه های ما
حدیث روز
علما و فقهای شهید
حدیث روز
اسامی خداوند یکتا
حدیث روز
طناب!
حدیث روز